Κυριακή, 3 Μαρτίου 2019

Ο ΗΝΙΟΧΟΣ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ ΤΟΥ






ηνίοχος < αρχαία ελληνική ἡνίοχος < ἡνία + -οχος (< ἔχω)

Ένα από τα ευρήματα - αριστουργήματα που βρέθηκαν στα ερείπια των Δελφών είναι ο περίφημος Ηνίοχος, ξεχωριστό στολίδι των έργων τέχνης που εκτίθεται στο Μουσείο των Δελφων. Ο Ηνίοχος πέρα από την περίοπτη θέση που κατέχει στο Μουσείο των Δελφών, συγκαταλέγεται ανάμεσα στα αριστουργήματα της Αρχαίας ελληνικής και παγκόσμιας τέχνης. Οποία θέση π.χ. έχει ο Ερμής του Πραξιτέλους, ή η Αφροδίτη της Μήλου, ανάλογη θέση έχει και ο Ηνίοχος των Δελφών.





Ας δούμε όμως τι ακριβώς ήταν ο Ηνίοχος. Ο Ηνίοχος, καθώς η ίδια λέξη δηλώνει (Ηνίοχος=αυτός που έχει, αυτός που κρατάει τα ηνία, τα χαλινάρια) ήταν μια μορφή μεγαλύτερης σύνθεσης, που παρίστανε ένα τέθριππο άρμα.

 Η σύνθεση, με μεγάλη πιθανότητα, είχε ως εξής: τέσσερα άλογα σύρουν το άρμα που επάνω του ήταν δύο αναβάτες, ο Ηνίοχος και ο αναθέτης του αφιερώματος. 
Δύο παιδιά δεξιά και αριστερά, κρατούν τα ηνία των εξωτερικών αλόγων και οδηγούν το άρμα, γιατί η αρματοδρομία έχει τελειώσει και το άρμα έχει νικήσει. Ο Ηνίοχος φορά στο κεφάλι την ταινία του νικητή. 
Ο Ηνίοχος, νικητής πια, περνάει σιγά μπροστά από το πλήθος που αλαλάζει. Απ’ όλο αυτό το υπέροχο σύμπλεγμα βρέθηκε μόνο ο Ηνίοχος. 
Ο Ηνίοχος στητός και σχεδόν ακίνητος, φοράει το χιτώνα που τυπικά φοράγαν οι ηνίοχοι. 
Είναι ψηλός 1,80μ. και ο χιτώνας του ζώνεται στη μέση ελαφρά, ανασυρμένος προς τα πάνω, ώστε να σχηματισθούν πλούσιες κούφιες πτυχές πάνω από τη ζώνη.

Το κάτω μέρος του χιτώνα πέφτει σε αδρές και βαθιές κάθετες πτυχές. Στο λαιμό το φόρεμα σχηματίζει ένα θαυμάσιο ντεκολτέ.

 Ο χιτώνας συγκρατιέται από τον ανάβολο - ταινίες που περνούν σαν τιράντες πάνω από τους ώμους και κάτω από τις μασχάλες και σταυρώνεται στη ράχη. Ο ανάλαβος εμπόδιζε το φόρεμα να φουσκώσει - σαν πανί βάρκας - απ’ τον αέρα της αρματοδρομίας.
 Όλο το κάτω μέρος του κορμιού έχει μια μνημειακή διαμόρφωση · το κορμί δεν διαγράφεται κάτω από το χιτώνα. 
Κάτω όμως από το μακρύ χιτώνα προβάλλουν δύο γυμνά πόδια, που από πλευράς τέχνης δεν έχουν το ταίρι τους. 
Ευδιάκριτη είναι η φλέβα του χεριού που κρατάει τα ηνία, δείγμα δύναμης και σιγουριάς για τη νίκη. Στο κεφάλι του φοράει την ταινία. Είναι η ταινία της νίκης. Κάτω από την ταινία, γύρω από τα αυτιά, μια τούφα μακρών, λεπτών ιούλων γλυστράει με άφταστη χάρη προς το σβέρκο και τα μάγουλα. 
Ο λαιμός δυνατός.
 Η μύτη κοντή και στενή, τα μάτια αμυγδαλωτά, μάτια στοχαστικά, πλαισιωμένα από έντονα βλέφαρα,- ανάμεσα στις βλεφαρίδες, που είναι από ένθετα ελάσματα, ο βολβός από σμάλτο και δύο κύκλοι από όνυχα διαφορετικού χρώματος για την ίριδα.

Η όλη του στάση σεμνή. δεν υπάρχει στην όψη του το αρχαϊκό μειδίαμα που χαρακτηρίζει τους κούρους της ύστερης αρχαϊκής τέχνης. Ο αγώνας έχει τελειώσει και ο Ηνίοχος ήρεμος απολαμβάνει τις επευφημίες του πλήθους και χαίρεται τη νίκη του.

 Όπως τονίσαμε στην αρχή, το έργο αποτελεί μνημείο - αριστούργημα της παγκόσμιας τέχνης.
 Δυστυχώς δεν ξέρουμε ποιος είναι ο δημιουργός -τεχνίτης του, ούτε γνωστός είναι ο τόπος και ο χρόνος του έργου. 
Μάλλον ανάγεται στους κλασσικούς χρόνους, τότε που η τέχνη έφτασε στο μέγιστο βαθμό τελειότητας.



Aθανάσιος Χατζηιωαννίδης

---------------------------------------------------------------------------------------------


ΗΝΙΟΧΟΣ - Η έκφραση της τελειότητας

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:
ΝΙΚΟΣ ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ





Οι πτυχώσεις του χιτώνα του, όπως και το χέρι που κρατάει τα χαλινάρια σε απόλυτα φυσιοκρατική απόδοση.




Τα μάτια του Ηνίοχου είναι ζωντανά. Ίσως, κανένα άλλο άγαλμα δεν δίνει αυτή τη μοναδική.
Ο Ηνίοχος είναι το θαύμα! Με τέσσερις λέξεις: η έκφραση της τελειότητας!


Λένε ότι στο πρόσωπό του έχει αιχμαλωτιστεί η στιγμή αμέσως μετά τη νίκη και η ικανοποίηση του νικητή, χωρίς να έχει σβήσει ακόμη από την έκφραση του προσώπου η ένταση, αλλά και η αυτοσυγκέντρωση που απαιτούσε ο αγώνας, με το τέθριππο.






Το δυνατό, καθαρό βλέμμα είναι ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον Ηνίοχο.




«Τα μάτια του Ηνίοχου μαγνητίζουν», αποφαίνονται κάποιοι από τους μελετητές του μοναδικού ορειχάλκινου αγάλματος.

Ο αρχαιολόγος Μανόλης Ανδρόνικος σε ένα κείμενό του χρησιμοποιεί την έκφραση «ξυπνή ματιά», για να περιγράψει με αυτό τον τρόπο το «ζωντανό» βλέμμα του εξαίσιου αγάλματος.


 Ο αείμνηστος αρχαιολόγος δεν είναι ο μοναδικός που αναφέρεται στα μάτια και στο βλέμμα αυτού του εντυπωσιακού χάλκινου άνδρα της αρχαιότητας, και δεν είναι μόνο τα μάτια του που εντυπωσιάζουν, αλλά και τα χέρια του, που κρατούν με στιβαρό τρόπο τα ηνία του τέθριππου. 

Το ίδιο εκπληκτική είναι και η απόδοση των ποδιών του Ηνίοχου, που πατούν στέρεα στο βάθρο, με τις φλέβες τους να δίνουν την εντύπωση ότι σφύζει μέσα τους το αίμα.


Για τους βολβούς των ματιών χρησιμοποιήθηκε λευκό σμάλτο, ώστε να υπάρχει μια τέλεια απόδοση που προσεγγίζει απόλυτα ένα φυσικό ανθρώπινο μάτι. 

Για την ίριδά τους χρησιμοποιήθηκε καστανή ημιπολύτιμη πέτρα, ενώ οι κόρες των ματιών είναι κατάμαυρες. 

Οι βλεφαρίδες αποδόθηκαν με μικρά χάλκινα σύρματα, ενώ λεπτά φύλλα κοκκινωπού χαλκού ζωντανεύουν τα σαρκώδη χείλη του.






Τα μαλλιά του μοιάζουν να είναι ακόμη υγρά από τον ιδρώτα, στο τέλος της υπερπροσπάθειας για τη νίκη. Είναι κολλημένα στο κεφάλι, σε μικρούς βοστρύχους και συγκρατούνται από μια ένθετη ασημένια ταινία, που περιδένει το κεφάλι. 






Αυτή η μαιανδρική κορδέλα στο κεφάλι λέγεται ότι είναι το επίσημο έμβλημα των νικητών Καβείρων.




Η αριστερή πλευρά του αγάλματος. Στο εσωτερικό μέρος του βραχίονα «πάλλονται» οι φλέβες.





Πολύς κόσμος συγκεντρώνεται γύρω από το περίοπτο άγαλμα, που έχει πια μια δική του, αποκλειστική, αίθουσα στο Μουσείο των Δελφών. 
Δεν αρκεί μια περαστική ματιά για να το δεις.
 Πρέπει να σταθείς, κοιτάζοντάς το προσεκτικά απ' όλες τις πλευρές, θαυμάζοντας ένα πλήθος από λεπτομέρειες στο σώμα και στον περίτεχνο, χάλκινο χιτώνα του.






Το άγαλμα έχει ύψος 1.80μ. και είναι μέρος ενός συνόλου γλυπτών που αφιερώθηκαν στον Απόλλωνα από τον Πολύζαλο, που ήταν τύραννος της Γέλας, στη Σικελία και έχει υμνήσει τις νίκες του ο Πίνδαρος.

Ο Πολύζαλος ήταν γιος του Δεινομένη και αδελφός του Θρασύβουλου, του Γέλωνα και του Ιέρωνα, της γνωστής οικογένειας των τυράννων των Συρακουσών.
 Μετά τη νίκη του στα Πύθια, το 478 π.Χ., ο Πολύζαλος αφιέρωσε το τέθριππο άρμα με τον Ηνίοχο στο ιερό του Απόλλωνα, στους Δελφούς.

 Είναι πιθανό να υπήρχε και άλλη ανθρώπινη μορφή στο χάλκινο αυτό σύνολο, και αυτή η μορφή θα πρέπει να ήταν ενδεχομένως το παιδί που κρατάει τα άλογα.


Το χάλκινο αυτό σύνολο έμεινε στη θέση του περίπου ενάμισι αιώνα, και κατακρημνίσθηκε το 373 π.Χ., από ένα μεγάλο σεισμό, που συντάραξε το Ιερό των Δελφών και σώριασε σε ερείπια πολλά από τα κτίσματά του, ακόμη και τον ίδιο τον ναό του Απόλλωνα.
Ο περιηγητής Παυσανίας που επισκέπτεται τους Δελφούς στο δεύτερο μισό του 2ου μ.Χ. αιώνα, ενώ περιγράφει με λεπτομέρειες το Ιερό του Απόλλωνα και τα αγάλματα που βρίσκονται εκεί, δεν αναφέρει καθόλου τον Ηνίοχο. Όπως φαίνεται άλλωστε, στις περιγραφές του, πολλά από τα ιερά των Δελφών είχαν σωριαστεί ήδη σε ερείπια.





Η δεξιά πλευρά του Ηνιόχου και το δυνατό χέρι που κρατάει τα χαλινάρια.



Όπως και τότε, έτσι και σήμερα οι βράχοι των Φαιδριάδων εξακολουθούν να είναι μια μόνιμη απειλή για τον αρχαιολογικό χώρο.
 Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς συχνά αποκολλούνται κομμάτια βράχων και πέφτουν.

 Μετά τον καταστροφικό σεισμό του 373 π.Χ., το κατεστραμμένο χάλκινο σύνολο, με το τέθριππο άρμα και τον Ηνίοχο, θάφτηκε από τους Ιερείς του Μαντείου, σε μια κρύπτη, ανάμεσα στο Ναό και στο θέατρο των Δελφών.

Από αυτή την κρύπτη τον ανέσυραν οι αρχαιολόγοι το 1896, όταν μέσα από τα ερείπια ενός σπιτιού, λίγο πιο πάνω από τον ναό του Απόλλωνα, φάνηκε η πίσω κνήμη ενός χάλκινου αλόγου σε φυσικό μέγεθος.

 Γρήγορα ανασύρθηκαν τα ηνία και ένας «ενεπίγραφος λίθος», με την επιγραφη:


 «Πολύζαλος μ' ανέθηκεν .ον άεξ ευώνυμ' Απόλλον».

Σε μια ελεύθερη απόδοση αυτή η επιγραφή λέει: «ο Πολύζαλος με αφιέρωσε, φέρε τον ω Απόλλωνα προς το καλό, κάμε τον να ευτυχήσει».







Εδώ φαίνεται το ελάττωμα, με τη δυσαναλογία του αγάλματος, για να φαίνεται καλύτερα ο κορμός από το άρμα.



Ο Ηνίοχος, 22 αιώνες από τότε που χτυπήθηκε από το φοβερό σεισμό, επιστρέφει στο φως, αφίνοντας έκθαμβους τους αρχαιολόγους που τον ανέσυραν από τη γη.

Ο Ηνίοχος συγκεντρώνει πάνω του τον παγκόσμιο θαυμασμό, γιατί αγγίζει την τελειότητα. Ο αρχαιολόγος Μανόλης Ανδρόνικος μοιάζει γοητευμένος από το χάλκινο αριστούργημα, στην περιγραφή που ακολουθεί:

«Ορθός, με τα γυμνά του πόδια στερεωμένα επάνω στο άρμα, υψώνει το ανάστημά του, ο νέος άντρας, ενώ με τα χέρια του (σώζεται μόνο το δεξιό) κρατά χαλαρά τα ηνία. 


Ντυμένος το μακρύ φόρεμα του ηνιόχου, σφιγμένο στις μασχάλες από τον «ανάλαβο», για να μην το ανεμίζει η δυνατή πνοή του αγέρα στην ξέφρενη αρματοδρομία, με την ταινία του νικητή στο κεφάλι (ένθετη από ασήμι), καρφώνει τη ματιά του μπροστά, φωτισμένη και ελαφρά κουρασμένη από την ένταση του αγώνα. Η κορμοστασιά του, η διάπλαση του ψηλόλιγνου σώματος, η διάθεση των πτυχών του χιτώνα του, το στέρεο πάτημα των γυμνών ποδιών, η δυνατή και μαζί άνετη χειρονομία του δεξιού χεριού με τα ηνία, οι ανεπαίσθητες μικρές κινήσεις και αποκλίσεις από την αυστηρά μετωπική στάση, εκφράσεις μιας δονούμενης εσωτερικής ζωής, όλα τούτα, που συντελούνται με τρόπο μοναδικό και με τη συμβολή αναρίθμητων λεπτομερειών, κατορθώνουν να δώσουν στον Ηνίοχο των Δελφών τη μνημειακή επιβολή και τον παλμό του ζωντανού πλάσματος».

Μαγευτική περιγραφή, από έναν σπουδαίο αρχαιολόγο, που δεν κρύβει τον θαυμασμό του γι' αυτό το μοναδικό από κάθε άποψη γλυπτό της κλασικής αρχαιότητας.
-----------------------------------------------
ΤΟ 2018 :


Πολύχρωμος ήταν και ο χάλκινος Ηνίοχος των Δελφών; 

Η επιχείρηση ανίχνευσης χρωμάτων στα αρχαία μαρμάρινα γλυπτά -ακόμα και το σύνολο του μνημείου της Ακρόπολης- έχει ξεκινήσει προ δεκαετιών με σειρά ερευνητικών μεθόδων και αναλύσεων και τα πρώτα αποτελέσματα τους εχουν κατα καιρούς παρουσιασθεί (για πρώτη φορά στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου το 2004 και στη συνέχεια και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες αλλα και στην Ελλάδα – στο εθνικό Μουσείο όπου παρουσιάστηκαν 21 επιχρωματισμένα εκμαγεία έργων και 51 πρωτότυπα αρχαία έργα, τα οποία διατηρούν υπολείμματα χρωμάτων, κυρίως τα αποτυπώματα της χρωματικής τους διακόσμησης).

«Πρόσφατες έρευνες για τα χάλκινα της αρχαιότητας: Νέα στοιχεία για τον Ηνίοχο των Δελφών», είναι ο τίτλος της διάλεξης που θα δώσει η διευθύντρια του τμήματος ελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων του Μουσείου του Λούβρου, Σοφί Ντεσάμπ (Sophie Descamps), την ερχόμενη Παρασκευή 23 Νοεμβρίου, στις 19.00 στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ. (Αμφιθέατρο).

Η κ.Ντεσάμπ θα παρουσιάσει τα πολύ ελπιδοφόρα πρώτα αποτελέσματα μιας έρευνας που έδωσαν τη δυνατότητα να καθοριστούν οι αναλυτικές μέθοδοι που θα πρέπει να εφαρμοστούν εντός του 2019, προκειμένου να αποκατασταθεί η αρχική πολυχρωμία του περίφημου γλυπτού. Επίσης δείχνουν ότι ο Ηνίοχος αποτέλεσε πρότυπο για τις πολλές τεχνικές καινοτομίες που επινοήθηκαν στην Ελλάδα στην περίοδο του αυστηρού ρυθμού (αρχές 5ου αιώνα π.Χ.).
-------------------------------------------------------------------
.





















Με μεγάλη λύπη μας ενημερωθηκαμε από φίλη της σελίδας ότι η ταινία είναι κατεστραμμένη διότι κάποιοι την εξυσαν και λείπουν τα σύμβολα του σταυρού
ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΙΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΘΑ ΜΑΣ ΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ;;
Η ΚΑΠΟΙΟΙ ΘΕΛΟΥΝ ΠΑΝΤΕΛΩΣ ΝΑ ΕΞΑΦΑΝΙΣΟΥΝ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ;;
ΕΑΝ ΕΧΕΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΕΙΕΣ ΑΣ ΜΑΣ ΤΙΣ ΚΑΤΑΘΕΣΕΤΕ ΓΙΑΤΙ ΕΜΕΙΣ ΜΟΝΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΙΟ ΚΑΤΑΦΕΡΑΜΕ ΝΑ ΒΡΟΥΜΕ


























ΠΗΓΗ


ΕΔΩ ΕΔΩ ΕΔΩ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου